درباره پژوهشکده تاریخ اسلام

در سال 1375 طی بحث‌ها و گفتگوهایی با صاحبنظران، ضرورت تأسیس پژوهشکده تاریخ اسلام مسلم و قطعی گردید. دلایل احساس ضرورت بطور اجمال عبارتند از:

1. در طول چند قرن گذشته آنچه به عنوان تاریخ اسلام نوشته شده، شامل یک سلسله حوادث و وقایع- از جمله جنگ‌ها- است که بطور ضمنی و خودبخودی صدها سئوال و ابهام بی پاسخ، بجای گذاشته و از آن گذشته است. سئوالات و ابهاماتی که روشن ساختن و پاسخ قانع‌کننده دادن به آنها چه بسا از تدوین و تحریر اصل تاریخ، مهم‌تر و ضروری‌تر است.
2. در نوشتن تاریخ، فقط به یک سلسله مباحث تکراری پرداخته شده و عملا از توجه و پرداخت به مسائل گوناگون دیگری که در رابطه با اسلام و تاریخ بوده و در زدودن ابهام و پاسخ به پرسش‌ها مؤثر است، غفلت گردیده است.
3. امروزه در دانشگاهها و پژوهشگاههای مهم جهان، بمنظور مقابله با اسلام، به همان نقاط ابهام و سئوال پرداخته می‌شود و از آنجا که در کشورهای اسلامی تاکنون کمتر به مطالعه و بررسی آنها اهتمام ورزیده‌اند، کوششهای ضد اسلامی مراکز مزبور در تحریف و وارونه‌سازی حقایق، مؤثر واقع شده است.
4. مراکز علمی جهان به منظور اشاعه و گسترش اندیشه‌های تحریف‌گرانة خود، با صرف بودجه‌های کلان و ارقام نجومی، توانسته‌اند در سطح جهانی مراکز خود را به عنوان مراکز اصلی تحقیق و بررسی تاریخ و معارف اسلام، معرفی نمایند. بطوری که هر محقق و پژوهشگر در هر نقطه از جهان، به منظور انجام تحقیق در هر مسئله از مسائل مربوط به اسلام و تاریخ آن، خود را ناچار می‌بیند به آن مراکز و منابع آن مراجعه و از نتایج پژوهشی آن بهره‌برداری کند.
5. برای مقابله با چنین پدیده‌هایی، وجود یک مرکز علمی- پژوهشی گسترده و جامع با توان علمی کافی و دسترسی به همه مجامع و منابع علمی جهان و مشتمل بر آخرین مطالعات و تحقیقات همه مراکز علمی و نظریات گوناگون، بسیار ضروری و حیاتی است و پژوهشکده تاریخ اسلام به همین منظور و با توجه به چنین ضرورتی تأسیس شده است و بدیهی است که می‌باید از همه جهات- مادی و معنوی- تقویت و پشتیبانی شود و به همه امکانات و تجهیزات پیشرفته امروز جهان، مجهز گردد تا از سویی به همه داده‌های پژوهشی و علمی جهان امروز دسترسی پیدا کند و امکان استفاده از توان علمی همه اساتید و پژوهشگران را داشته باشد و از سوی دیگر همه جهانیان بتوانند دستاوردهای این مرکز علمی و پژوهشی را مورد بهره‌برداری قرار دهند.

با توجه به ضرورت یاد شده و مواد پنجگانه آن، این پژوهشکده با اهداف و برنامه‌های زیر تأسیس گردید:

1. تحقیق، تحلیل و تدوین تاریخ اسلام، فرهنگ و تمدن اسلامی (علم، هنر و …)، سیرة پیامبر اکرم و ائمه معصومین علیهم السلام و شرح حال شخصیتهای تاریخ اسلام- از ابتدا تا کنون- جریان­های فکری- فلسفی- سیاسی و فرقه‌های گوناگون منتسب به اسلام، حوادث و وقایع تاریخی، شهرها و مراکز مهم، فعالیتهای علمی، فرهنگی و هنری، تاثیر متقابل تمدن و فرهنگ اسلامی با جوامع دیگر.

از طریق:

الف- گردآوری مسائل و موضوعات مهم پژوهشی که بدون پاسخ مانده است.

ب- زمینه‌سازی بحث و گفتگو میان صاحب‌نظران تاریخ و تمدن اسلامی (نشستهای علمی- تخصصی)

ج- آموزش رسمی و ایجاد کارگاههای آموزشی

د- تأسیس پایگاه (سایت) اطلاع رسانی، جهت همکاری و رابطه با محققین و موسسات تحقیقاتی جهان. این پایگاه شامل موارد زیر است:

1. کلیه آثار و منابع مربوط به رشته تاریخ اسلام در گذشته و حال، شامل کتب و مقالات مختلف
2. کلیه بحث و گفتگوها و پروژه‌های انجام شده در پژوهشکده تاریخ اسلام
3. پروژه‌های متناسب و انجام شده در دانشگاه­ها و پژوهشگاه­های مختلف
4. کلیه اطلاعات لازم جهت تحقیق در یکی از مسائل و موضوعات مربوط به تاریخ اسلام

هـ- تأسیس کتابخانه تخصصی و جامع تاریخ اسلام، به منظور دسترسی به کلیه منابع- مکتوب و غیر مکتوب- و مرتبط با یکی از موضوعات مرتبط.

• لازم به ذکر است بر طبق داوری بسیاری از اساتید، تاکنون مؤسسه‌‌ای علمی با این اهداف و عملکرد در کشورهای اسلامی بوجود نیامده و یا بسیار اندک است. ولی در کشورهای غیراسلامی با اهداف مقابله با اسلام، چنین مراکزی فراوان و مورد پشتیبانی جدّی است.

 

ارکان پژوهشکده

1. هیئت مؤسس که مدیریت پژوهشکده را عهده‌دار می‌باشد
2. شورای علمی مرکب از حداقل نه نفر و حداکثر پانزده نفر از اساتید دانشگاه در رشته‌های مربوط
3. گروهها(دپارتمان‌ها)ی علمی. هم‌اکنون شش گروه فعال هستند ولی در آینده تعداد آنها به ده تا دوازده گروه افزایش خواهد یافت. نام شش گروه که در حال فعالیت هستند عبارت است از:

1. 1. گروه سیره معصومین علیهم السلام

1. 1. گروه رجال و خاندان‌های تاریخ اسلام

1. 1. گروه جریان­های فکری تاریخ اسلام

1. 1. گروه جغرافیای تاریخی جهان اسلام

1. 1. گروه مطالعات میان ‌رشته‌ای (شامل رشته‌های جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، روانشناسی، مطالعات فرهنگی)

1. 1. گروه روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری

1. فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام

 

برنامه‌های جاری

1. شورای علمی هر دو هفته یکبار جلسه تشکیل می‌دهند. تصمیمات نهایی در مورد پروژه‌های گوناگون علمی در این جلسه اتخاذ می‌گردد.
2. گروهها در هفته یک یا چند جلسه دارند. پروژه‌ها در موضوعات مربوط، مورد بررسی قرار می‌گیرند و پس از تصویب، برای تصمیم نهایی در شورای علمی مطرح می‌گردد. پس از تصویب در این شورا، جهت انجام پروژه با پژوهشگر، قرارداد منعقد می‌شود.
3. گروهها، به منظور گفتگوهای علمی- تخصصی در هر موضوع، از یکی از اساتید دانشگاه دعوت بعمل می‌آورند و آنان در جلسه‌ای با حضور اساتید و پژوهشگران و دانشجویان به بحث و بررسی موضوع می‌پردازند و به سئوالات طرح شده پاسخ می‌دهند. مجموعه این گفتگوها پس از ویراستاری، انتشار می‌یابد. این برنامه و نظایر آن که در پژوهشکده درحال اجرا است با هدف تولید علم انجام می‌گیرد.
4. کتابخانه تخصصی بتدریج در حال رشد و تکامل است و بزودی به بهره‌برداری خواهد رسید.
5. پایگاه اطلاع‌رسانی فعال و در حال تغذیه شدن است.
6. انتشارات: 125 جلد از عنوان‌های تصویب شده تاکنون چاپ و منتشر شده و تعدادی آماده انتشار و در انتظار ممیزی وزارت ارشاد می‌باشد.
7. پروژه‌های پژوهشی: پروژه‌هایی که تا کنون انجام شده یا در حال انجام است جمعاً بالغ بر 300 پروژه (اعم از تالیف و ترجمه) می‌باشد.
8. نشست‌های علمی – کارگاه‌ها- نقد کتاب‌