پزشکی و اسلام در هند مستعمره [۱۶۰۰-۱۹۰۰م.]

ورود کمپانی هند شرقی به سرزمین شگفتی‌ها با پزشکی که چهرۀ ایرانی دارد و به زبان فارسی در حوزه‌های علمیه و منازل استادان ارائه می‌شود همزمان است و با گرایشی که بازگشت به متون عربی و استفاده‌ از زبان قرآن برای آموزش‌دادن طب را در دستور کار قرار داده ‌است رقابت نامحسوسی دارد؛ این پزشکی، با بهره‌گیری از آموزه‌های فلسفی ارسطو و متن‌گرایی مغولی، به توجیه و تحکیم قدرت پادشاهان و گسترش دامنۀ اختیار و اقتدار آنها می‌پردازد و جایگاه خود را در دربار تقویت می‌کند؛ با چنین زمینه‌ای رقابت (و گاه تقابل) پایداری بین پزشکی غربی و مکاتب پزشکی بومی شکل می‌گیرد و همدوش با حرکت‌های ضد استعماری ادامه می‌یابد. پزشکی به‌ویژه طب یونانی مطالبۀ روشنفکران مسلمان و اندیشه‌ورزان آنها می‌شود و در بستر جهان‌گرایی اسلامی‌، جماعت‌گرایی مسلمانان و ملی‌گرایی مبارزات ضد استعماری بازخوانی و بازسازی می‌شود؛ افزون‌بر اینها، بر پزشکی غربی نیز تأثیر می‌گذارد و شرایط را برای افزایش دامنۀ فعالیت‌ و مسئولیت آن فراهم می‌کند تا به بهداشت عمومی، بهزیستی، پژوهش و… بپردازد. کتاب حاضر‌ داستان این رویارویی‌ها را با رویکرد پسا‌استعماری به تفصیل شرح داده و نشان داده است چگونه پزشکی اسلامی سربر آورده و کمپانی از چه شگردها و ترفندهایی برای ترویج پزشکی غربی بهره برده‌ است و صنعت نوپای چاپ و انتشار روزنامه‌ها و… چه تحول بزرگی در زمینۀ نویسندگی، ایجاد مرجعیت و آگاهی‌بخشی… به‌وجود آورده‌اند.

نوشته شده توسط پژوهشکده تاریخ اسلام در چهارشنبه, ۰۱ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۱۲ ق.ظ

دیدگاه