نشست علمی بررسی و نقد کتاب «تاریخ و حیات اجتماعی – فرهنگی کردهای ایزدی»

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تاریخ اسلام نشست تخصصی نقد کتاب «تاریخ و حیات اجتماعی – فرهنگی کردهای ایزدی» با سخنرانی دکتر عثمان یوسفی، نویسنده کتاب و دکتر اسماعیل شمس مدیر بخش کردپژوهی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی روز چهارشنبه ۲۸ تیرماه سال ۹۶ در پژوهشکده تاریخ اسلام برگزار شد.

 

دکتر عثمان یوسفی در ابتدای نشست با اشاره به اینکه کتاب «تاریخ و حیات اجتماعی – فرهنگی کردهای ایزدی» پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد او در رشته تاریخ دانشگاه تهران است، گفت: پایان­‌نامه ارشد بنده که تحقیقی میدانی است در سال ۱۳۸۳ به راهنمایی دکتر غلامحسین زرگری­‌نژاد و مشاوره مرحوم دکتر باستانی­‌پاریزی انجام گرفت که در نهایت با تغییراتی در آن به این کتاب انجامید.

نویسنده کتاب در ادامه افزود: این کتاب حاصل تلاش ۱۷ ماهه بنده است که به صورت میدانی با حضور در میان کردهای ایزدی در عراق دست به تحقیق و پژوهش زدم. این کتاب در چهار بخش اصلی و ۱۳ فصل تدوین شده است. بخش نخست این کتاب به تاریخ کردستان و محدوده‌های جغرافیایی کردنشین اختصاص پیدا کرده است. بعد از این به آیین­‌ها و باورهای دینی در مناطق کردنشین پرداخته‌­ام که یکی از این آیین­‌ها، آیین ایزدی است که در این کتاب به آن پرداخته شده است.

بخش دوم کتاب حاضر تاریخ کردهای ایزدی است؛ چرا که آنها دارای تاریخ پرفراز و نشیبی به ویژه در دوره اسلام هستند و همیشه در تقابل با حکام اسلامی قرار داشتند. بخش سوم به اعتقادات کردهای ایزدی پرداخته شده و بخش چهارم نیز مناسبات و مسائل اجتماعی و فرهنگی کردهای ایزدی را مورد تحقق قرار داده است.

دکتر یوسفی به مشکلات که بر سر راه تدوین این کتاب وجود داشته پرداخت و گفت: یکی از مشکلات همان کار میدانی بود؛ چرا که در سال ۱۳۸۳ که بنده در حال تحقیق بر کردهای ایزدی بودم رژیم صدام در عراق سقوط کرده بود و عراق کشوری ناامن و زیر بمباران به سر می­‌برد. از این‌­رو تحقیق کردن در چنین فضایی خطراتی را در برداشت.

نویسنده کتاب در ادامه افزود: یکی دیگر از مشکلات گرد­‌آوری این کتاب کمبود منابع بود؛ چرا که در طول تاریخ نه تنها کردهای ایزدی بلکه بسیاری از جریان­‌های فکری که به گفتمان‌های حاکم و یا گفتمان­‌های رایج در جوامع زاویه داشتند، همیشه در حاشیه بودند و همیشه مورد کتمان واقع می‌شدند و از این رو مطالب بسیار کمی درباره آنها وجود دارد که کردهای ایزدی نیز با این مشکل مواجهه هستند که در تاریخ نام اینها پاک شده بود و اگر هم مطالبی درباره آنها وجود داشت با عنوان کردهای متمرد و طغیان‌گر و شورشی و یا بی دین‌ها و گمراهان منطقه یاد شده است. از این رو اطلاعات بسیار کمی درباره آنها وجود داشت. البته با توجه به اینکه افراد زیادی با سفر در میان کردهای ایزدی خواسته‌­اند در مورد اینها تحقیق کنند ولی به سبب اینکه ایزدی‌ها جوامع بسته‌ و آیین­‌های غیر تفسیری نیز دارند خیلی­‌ها نتوانستند با اینها ارتباط برقرار کنند و ناگفته­‌های آنها را بنویسند.

دکتر اسماعیل شمس به عنوان ناقد این نشست نخست به عدم توجه پژوهشگران مرکزنشین به مناطق مرزی و به‌­ویژه مناطق غربی ایران اشاره کرد و گفتند اگر ناشری یک کتاب در حوزه کردی چاپ کند بسیار بسیار ازاو متشکریم وبه همین سبب کار پژوهشکده تاریخ اسلام را برای چاپ این کتاب ارج می نهیم و سپس به نقد و بررسی کتاب «تاریخ و حیات اجتماعی – فرهنگی کردهای ایزدی» پرداخت.

مدیر بخش کردپژوهی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی در ادامه گفت: هنگامی که کتابی مورد نقد و بررسی قرار می­‌گیرد باید به جغرافیای زمانی و مکانی تدوین کتاب نیز توجه داشت. کتاب «تاریخ و حیات اجتماعی – فرهنگی کردهای ایزدی» در سال ۸۳ به رشته تدوین درآمد و در آن زمان دکتر یوسفی در سن ۲۷ سالگی قرار داشت که وقتی ما این کتاب را با آن شرایط تطبیق می‌­دهیم می­‌بینیم که کاری بسیار عالی و درخور انجام شده است.

همچنین این کتاب به لحاظ اینکه کاری میدانی است بسیار اهمیت دارد؛ چرا که کارهایی که امروز انجام می‌شود بیشتر کارهای کتابخانه‌­ای است که این کار در حوزه تاریخ ضروری و کافی نیست ولی بسیاری از افراد به دلیل سختی کار میدانی خود را به چنین مسائلی درگیر نمی‌­کنند ولی دکتر یوسفی با حضور در میان ایزدی‌­ها این کار را انجام داده است.

وی اظهار کرد: عنوان این کتاب «تاریخ و حیات اجتماعی – فرهنگی کردهای ایزدی» است ولی هنگامی که ما به صفحات آن رجوع می­‌کنیم مشاهده می­‌شود که مقدار ناچیزی یعنی ۲۵ صفحه از کتاب به موضوع تاریخ اختصاص پیدا کرده است در صورتی که ما هنگامی که عنوان تاریخ برای کتاب به‌کار می­‌بریم باید تقسیم موضوعی مناسب داشته باشیم و حدود یک سوم کتاب به این موضوع اختصاص پیدا کند که در این کتاب نویسنده می‌­توانست با یک چارچوب تاریخی ایزدی­‌ها را مورد بررسی قرار می‌­داد همچنین پیوست‌ هایی در این کتاب آمده که به زبان عربی است در صورتی که این پیوست‌­ها هیچ کمکی به خواننده فارسی زبان نمی‌­کند که یا نباید این پیوست‌­ها می‌­آمد یا به فارسی ترجمه می‌شد. پاورقی‌­های کتاب بسیار ناهماهنگ آمده است که در چاپ­‌های بعدی باید اصلاح شود. همچنین در کتاب به پیشینه پژوهش اشاره شده که بسیار کم است و واژه­‌های کلیدی آمده که نشان‌دهنده ساختار پایان­‌نامه‌ای است که در اینجا ضرورت ندارد.

دکتر شمس در ادامه به لحاظ محتوایی به نقد کتاب پرداخت و گفت: کردهای ایزدی یا ایزدی هستند و یا کرد و این یک پرسش است. چرا که هنگامی که مردم محلی آنجا پرسیده می­‌شود که شما کی هستید می گویند ما ایزدی هستیم و نمی‌گویند ما کرد هستیم. پس آنها شناسه هویتی خود را ایزدی می­‌دانند و درست است که آنها به کردی صحبت می­‌کنند ولی لباس آنها عربی است که این امر جای تامل بسیار دارد که ریشه در تاریخ آنها داشته که همیشه مورد هجوم کردهای مسلمان بوده‌اند و در طول تاریخ ۱۴۰۰ سال بعد از اسلام، کردهای مسلمان خیلی به ایزدیها ظلم کردند، علمای کُرد فتاوی تکفیر و ارتداد آنها را دادند و جرم آنها این بود که ایزدی هستند . بنابراین خاطره تاریخی بدی دارند که خود را ایزدی می‌­دانند.

نوشته شده توسط پژوهشکده تاریخ اسلام در شنبه, ۰۷ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۷:۰۰ ق.ظ

دیدگاه