نشست علمی با عنوان «فهم سوره مائده بر اساس داده های تاریخی»

 

روز دوشنبه مورخ ۹۵/۱۰/۶  در محل پژوهشکده تاریخ اسلام نشستی با عنوان «فهم سوره مائده بر اساس داده های تاریخی» با حضور سرکار خانم دکتر زهره اخوان مقدم (استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم) برگزار شد.

 اخوان مقدم بحث را اینگونه آغاز کردند که هرگونه مطالعات میان رشته ای که به فهم قرآن کمک کند، مقدس است. متخصصان رشته علوم قرآن و حدیث از هر چیزی که باعث شود که فهم قرآن بهتر باشد استقبال می کنند. کاری که الان ما میخواهیم انجام دهیم مطالعه قرآن و تاریخ است.  ایشان ابتدا به مقدمه ای درباره موضوع پرداختند.

۱-مقدمه اول اینکه دین، روش زندگی است. کلا دین آمده که به ما روش زندگی یاد بدهد. روش زندگی و تعامل با خدا وخلق خدا و خودمان. قرآن و عترت(سیره.سنت.حدیث)، منبع دین است و نکته مهم اینکه هر دو با تاریخ گره خورده اند.

عالمان قرآن بر دخیل بودن تاریخ در فهم قرآن شک ندارند ولی در میزان آن بین ۳۰%  تا ۸۰% مختلفند یعنی بدون اسباب نزول، سبب نزول، و شأن نزول فهم خیلی از آیات ممکن نیست. یکی از نمونه های کم اختلاف که در قرآن داریم راجع به تاریخ نزول سوره مائده است مفسران و عالمان معتقدند که سوره مائده آخرین سوره نازل شده بر پیغمبر است. نهایتا برخی می گویند آخرین سوره مفصل است و بعد از آن سوره نصر نازل شده است.

۲-مقدمه دوم اینکه اگر یک سخن خاصی چند بار در یک بازه زمانی تکرار شود حاکی از وجود یک چالش و یک گفتمان است. به عنوان نمونه آیات سوره توبه، کلاً فضای جنگ تبوک را نشان می دهد. آیات سوره انفال فضای جنگ بدر و آیات سوره آل عمران فضای جنگ احد را نشان می دهد.

۳-مقدمه سوم این است که آیا قبول دارید در هر زمانی به هر حال حکومت در کتابهای نوشته شده به خصوص تاریخ نوشته شده تسلط و نظارت دارد. غالباً تاریخ را فاتحان می نویسند. کتب تاریخی وحی منزل نیستند. در مورد تاریخ نزول قرآن درسال آخر زندگی پیامبر وقتی به کتاب‌های تاریخی نگاه می کنیم دو نوع حرف متناقض هست که حرف اول خیلی پررنگ است و حرف دوم کمرنگ. حرف اول: صحابه و اطرافیان پیامبر (ص) همگی گل و بلبل بوده اند!! یا نهایتا سیره نویسان ساکت مانده اند.

حرف دوم: بین صحابه غیر از صحابیان واقعی ۳ گروه بوده اند:

۳-۱- انسان های خیلی بی دین بوده اند (منافق و رهبری جبهه نفاق= نفاق پر خطر)

۳-۲- انسان های بی دین ولی نه رهبر= پیرو (نفاق کم خطر)

۳-۳- انسان های سست عنصر و مسلمان های بدون ثبات قدم (رفتارهای منافقانه)

درمورد تاریخ نزول سوره مائده بین علما اختلاف کمی وجود داشت. در اهل سنت پنج روایت در مورد تاریخ سوره مائده هست. سه روایت می گوید که سوره مائده یکجا نازل شد. فقط یک روایت مخالف هست از ابن عربی که می گوید سوره مائده در سال هشتم نازل  شد؛ قرطبی از ابن عربی این روایت را نقل می کند و جالب اینجاست که قرطبی می گوید هیچ مسلمانی نباید این حرف را بپذیرد.

هیچ شکی نیست که سوره مائده آخرین سوره و در مسیر حجه الوداع نازل شد. در تمام روایات شیعه گفته شده سوره مائده در آخرین ماه نازل شده است. در سوره مائده بخش هایی از امت های پیشین آمده که ناظر بر مسئله رهبری است. هم در یکجا آمدن سوره مائده، کسی تشکیک نکرده و هم در اینکه آخرین سوره است.

 

نوشته شده توسط پژوهشکده تاریخ اسلام در چهارشنبه, ۲۲ دی ۱۳۹۵ ساعت ۹:۴۸ ق.ظ

دیدگاه