تاریخ‌نگاری در ایران عصر سلجوقی

کتاب «تاریخ نگاری در ایران عصر سلجوقی» به قلم ناصر صدقی به تازگی در انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام به چاپ رسیده است.

به طور معمول تحقیقات مربوط به تاریخ نگاری با رویکرد جزئی نگر و تفریدی در زمینه هایی چون شرح احوال و آثار مورخان و ویژگی های شکلی و محتوایی متون تاریخ نگاری و نوع تعلق شان به گونه های تاریخ نویسی بررسی می شوند. به طوری که در نتیجه اتخاذ چنین رویکردی، تاریخ نگاری به شکل فعالیت های فردی تاریخ نویسان با مجموعه ای از متون تاریخ نگاری غیرمرتبط با هم در یک دوره تاریخی ظاهر می شود.
هرچند رویکرد تحقیقی جزئی نگر و تفریدی در نوع خود به جهت نشان دادن ویژگی های خاص هر متن تاریخی و نوع تاریخ نویسی هر مورخ و یا تأکید بر میزان متفاوت بودن تاریخ نویسی هرمورخ و هر متن تاریخی با گونه های دیگر در نوع خود ارزشمند است، ایراد اساسی آن این است که دیگر مجالی برای نشان دادن کلیت و جریان تاریخ نگاری به عنوان یک عرصه فکری و معرفتی در یک مقطع تاریخی یا یک حوزه فرهنگی ـ اجتماعی با پیوندها و زمینه های مشترک باقی نمی گذارد. با عنایت به چنین مسائل و کاستی هایی در تحقیقات مربوط به تاریخ نگاری، در این کتاب تاریخ نکاری سلجوقی در عین عنایت به ویژگی های خاص متون تاریخ نگاری این دوره و آثار و اندیشه های مورخان مطرح در جامعه ایران عصر سلجوقی، به شکلی جریانی و تاریخمند و به عنوان بخش به هم پیوسته ای از جریان و موقعیت تفکر و اندیشه در جامعه ایران عصر سلجوقی، در ارتباط با شرایط و زمینه های اجتماعی و تاریخی مؤثر در جریان تاریخ نگاری این دوره، از منظر جامعه شناسی معرفت تحلیل و ارزیابی شده است.
تاریخ نگاری ایران عصر سلجوقی، به عنوان جریانی معرفتی و موضوع و پدیده ای تاریخی در دو سطح کلی و جزئی، آن هم نه به شکلی مجزا از هم، بلکه به صورتی به هم پیوسته و معنادار از منظر جامعه شناسی معرفت بررسی شده است، بدین معنی که از یک سو در ارتباط با سنت های تاریخ نگاری پیشین و زمینه های اجتماعی و شرایط تاریخی جریان و ویژگی های کلی تاریخ نگاری سلجوقی به عنوان یک عرصه معرفتی به هم پیوسته، سیال و متغیر مورد ارزیابی قرار گرفته و از دیگر سو ویژگی های جزئی و خاص هر متن تاریخی و تاریخ نویسی هر یک از مورخان این دوره در ارتباط با زمینه های اجتماعی و جریان کلی تاریخ نگاری سلجوقی بررسی شده است، به طوری که براساس رویکردهای معرفتی نظری مطرح در عرصه جامعه شناسی معرفت، ابتدا تصویری جامع از وضعیت تاریخ نگاری ایران عصر سلجوقی در موضوعاتی چون سیاست های سلجوقیان در قبال تاریخ نگاری و آثار آن در جریان تاریخ نگاری سلجوقی، سنت های دوگانة تاریخ نویسی ایرانی ـ اسلامی رایج و نسبت جریان های تاریخ نگاری سلجوقی با آن، ویژگی های تاریخ نگاری سلجوقی در ارتباط با خاستگاه و موقعیت اجتماعی و گرایش ها و مواضع فکری مورخان، جریان و ویژگی های تاریخ نگاری در حوزه های مختلف جغرافیایی ـ فرهنگی ایران عصر سلجوقی چون عراق عجم، خراسان، کرمان و فارس، و ویژگی های شکلی و ادبیات رایج در تاریخ نویسی عصر سلجوقی ارائه شده است.
این کتاب نه بخش را دربر می گیرد. بخش اول با عنوان«پیشینه و مبانی نظری تحقیق» که رویکردهای ساختارگرا، فرهنگ گرا و رویکرد مبتنی بر دیالکتیک شناخت و زمینة اجتماعی بررسی شده است . بخش دوم با عنوان « وضعیت و جریان تاریخ نگاری در ایران عصر سلجوقی» مسئله انحطاط و سنت ها و جغرافیای فرهنگی و موقعیت زمانی تاریخ نگاری و همچنین خاستگاه اجتماعی و گرایش های تاریخ نویسی مورخان مورد بررسی قرار گرفته است، در بخش سوم با عنوان «جایگاه خراسان در تاریخ نگاری عصر سلجوقی» خراسان به عنوان کانون تاریخ نگاری و مبانی سنت تاریخ نگاری اسلامی مورد توجه قرار گرفته است. در بخش چهارم با عنوان «جایگاه عراق عجم در تاریخ نگاری ایران عصر سلجوقی» عراق عجم به عنوان کانون گسترش تاریخ نگاری و مبانی سنت و زمینه های بالندگی تاریخ نگاری مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش پنجم با عنوان «تاریخ نگاری وزارت و دیوانسالاری در عراق عجم» سه مسئله نفثة المصدور فی فتور زمان الصدور و صدور زمان الفتور، نصرة الفترة و عصرة الفطرة و تاریخ الوزرا مورد توجه قرار گرفته است. در بخش ششم با عنوان «تاریخ نگاری سلطنت و امارت در عراق عجم» چهار اثر سلجوقنامه، راحة الصدور و آیة الصدور، ترجمة تاریخ یمینی و زبدة التواریخ بررسی شده است. در بخش هفتم با عنوان «تاریخ عمومی مجمل التواریخ و القصص» خاستگاه مؤلف، اهداف، روش تاریخ نویسی و تاریخ نگاری و گرایش های فکری مورد توجه قرار گرفته است. در بخش هشتم با عنوان «جایگاه کرمان در تاریخ نگاری عصر سلجوقی» زمینه های شکل گیری سنت تاریخ نگاری در کرمان و دو مسئله عقدالعلی للموقف الاعلی و بدایع الازمان فی وقایع کرمان مورد توجه قرار گرفته است و درفصل آخر با عنوان «جایگاه سیستان و فارس در تاریخ نگاری عصر سلجوقی» زمینه های شکل گیری سنت تاریخ نگاری در سیستان و فارس و تاریخ سیستان مورد بحث قرار گرفته است.

تألیف: ناصر صدقی
ردیف انتشار: ۳۲
تعداد صفحات: ۵۹۱ صفحه
قیمت: ۲۵۰۰۰ تومان

نوشته شده توسط پژوهشکده تاریخ اسلام در یکشنبه, ۲۵ بهمن ۱۳۹۴ ساعت ۸:۰۱ ب.ظ

دیدگاه